Sac ağırlığı nasıl hesaplanır?
Ağırlık, hacim çarpı yoğunluktur. Saclarda pratik birimler boy ve en için metre, kalınlık için milimetre, yoğunluk için g/cm³ olduğundan formül şu sade hâle gelir: kg = boy (m) × en (m) × kalınlık (mm) × yoğunluk (g/cm³).
Bu formülün neden doğrudan kilogram verdiğini görmek kolaydır: 1 m × 1 m × 1 mm = 1.000 mm × 1.000 mm × 1 mm = 1.000.000 mm³ = 1.000 cm³ eder. 1.000 cm³ hacim, 7,85 g/cm³ yoğunlukla 7.850 g, yani 7,85 kg'dır. Dolayısıyla çelikte her 1 mm kalınlık, her metrekare için 7,85 kg demektir.
Kısa bir örnek: 1.500 × 3.000 mm ölçüsünde, 3 mm kalınlığındaki çelik levha: 1,5 × 3,0 × 3 × 7,85 = 105,98 kg ≈ 106 kg. Aynı ölçüde 5 mm alüminyum levha: 1,5 × 3,0 × 5 × 2,70 = 60,75 kg.
- Hızlı tahmin: Çelikte 1 mm kalınlık için metrekare başına yaklaşık 8 kg düşünmek, kafadan hesapta %2'lik bir pay bırakarak güvenli tarafta kalmayı sağlar.
- Levha başına ezber değerler: 1.000 × 2.000 mm çelik levha her 1 mm için 15,7 kg; 1.500 × 3.000 mm levha 35,3 kg; 2.000 × 6.000 mm levha 94,2 kg gelir. Kalınlıkla çarpmak yeterlidir.
- Malzemeler arası geçiş: Aynı ölçüdeki alüminyum levha çeliğin yaklaşık 0,34 katı, bakır yaklaşık 1,14 katı, pirinç yaklaşık 1,08 katı gelir.
- Ters hesap: Bilinen bir levhanın ağırlığından gerçek ortalama kalınlık bulunabilir: kalınlık (mm) = kg / (alan (m²) × yoğunluk). 4,5 m²'lik bir çelik levha 108,0 kg geliyorsa ortalama kalınlık 108,0 / (4,5 × 7,85) ≈ 3,06 mm'dir.
Metallerin yoğunlukları: çelik, paslanmaz, alüminyum, bakır, pirinç
Yoğunluk, alaşıma göre küçük farklar gösterir. Aşağıdaki değerler mühendislik hesaplarında yaygın kullanılan tipik değerlerdir; kesin değer için malzeme standardı veya üretici verisi esas alınır.
| Malzeme | Tipik yoğunluk (g/cm³) | 1 mm kalınlıkta (kg/m²) | Not |
|---|---|---|---|
| Karbon çeliği (DKP, HRP, S235, S355) | 7,85 | 7,85 | Hesaplarda standart kabul |
| Galvanizli sac | ≈ 7,85 | ≈ 7,85 | Çinko (~7,1 g/cm³) çeliğe yakın; pratikte çelik değeri yeterli |
| Paslanmaz çelik 304 / 316 | 7,9–8,0 | 7,9–8,0 | 430 ferritik paslanmaz ≈ 7,7 |
| Alüminyum (1050, 5754, 6082) | 2,66–2,71 | ≈ 2,70 | Çeliğin yaklaşık üçte biri |
| Bakır (Cu-ETP) | 8,9–8,96 | ≈ 8,93 | Çelikten yaklaşık %14 ağır |
| Pirinç (CuZn37, CuZn39Pb3) | 8,4–8,5 | ≈ 8,50 | Çinko oranına göre değişir |
Çelik sac ağırlık tablosu: 1.000 × 2.000, 1.500 × 3.000 ve 2.000 × 6.000 mm
Tablo 7,85 g/cm³ yoğunlukla hesaplanmıştır. Levha alanları sırasıyla 2 m², 4,5 m² ve 12 m²'dir. 2.000 × 6.000 mm ölçüsü, uzun parçaların tek levhadan çıkarılması için kullanılan büyük format levhadır; bu ölçüde kesim hakkında bilgi için 6.000 mm uzun sac lazer kesim sayfasına bakabilirsiniz.
| Kalınlık (mm) | kg/m² | 1.000 × 2.000 mm (kg) | 1.500 × 3.000 mm (kg) | 2.000 × 6.000 mm (kg) |
|---|---|---|---|---|
| 0,5 | 3,93 | 7,9 | 17,7 | 47,1 |
| 0,8 | 6,28 | 12,6 | 28,3 | 75,4 |
| 1 | 7,85 | 15,7 | 35,3 | 94,2 |
| 1,2 | 9,42 | 18,8 | 42,4 | 113,0 |
| 1,5 | 11,78 | 23,6 | 53,0 | 141,3 |
| 2 | 15,70 | 31,4 | 70,7 | 188,4 |
| 2,5 | 19,63 | 39,3 | 88,3 | 235,5 |
| 3 | 23,55 | 47,1 | 106,0 | 282,6 |
| 4 | 31,40 | 62,8 | 141,3 | 376,8 |
| 5 | 39,25 | 78,5 | 176,6 | 471,0 |
| 6 | 47,10 | 94,2 | 212,0 | 565,2 |
| 8 | 62,80 | 125,6 | 282,6 | 753,6 |
| 10 | 78,50 | 157,0 | 353,3 | 942,0 |
| 12 | 94,20 | 188,4 | 423,9 | 1.130,4 |
| 15 | 117,75 | 235,5 | 529,9 | 1.413,0 |
| 20 | 157,00 | 314,0 | 706,5 | 1.884,0 |
| 25 | 196,25 | 392,5 | 883,1 | 2.355,0 |
| 30 | 235,50 | 471,0 | 1.059,8 | 2.826,0 |
| 40 | 314,00 | 628,0 | 1.413,0 | 3.768,0 |
| 50 | 392,50 | 785,0 | 1.766,3 | 4.710,0 |
Teorik (nominal) ağırlıklardır. Gerçek ağırlık, kalınlık toleransı ve levha ölçü toleransı nedeniyle birkaç yüzde farklı olabilir.
Paslanmaz, alüminyum, bakır ve pirinç sac m² ağırlıkları
Diğer metallerde levha ağırlığını bulmak için tablodaki kg/m² değerini levha alanıyla çarpmak yeterlidir. Örneğin 1.500 × 3.000 mm (4,5 m²) ölçüsünde 3 mm paslanmaz levha: 4,5 × 23,79 ≈ 107,1 kg.
| Kalınlık (mm) | Paslanmaz (7,93) | Alüminyum (2,70) | Bakır (8,93) | Pirinç (8,50) |
|---|---|---|---|---|
| 1 | 7,93 | 2,70 | 8,93 | 8,50 |
| 2 | 15,86 | 5,40 | 17,86 | 17,00 |
| 3 | 23,79 | 8,10 | 26,79 | 25,50 |
| 5 | 39,65 | 13,50 | 44,65 | 42,50 |
| 10 | 79,30 | 27,00 | 89,30 | 85,00 |
Parantez içindeki değerler hesapta kullanılan yoğunluklardır (g/cm³). Ara kalınlıklar için kg/m² = kalınlık (mm) × yoğunluk formülü kullanılır.
Lazer kesilmiş bir parçanın ağırlığı nasıl bulunur?
Parça ağırlığı, levhadan değil parçanın net alanından hesaplanır: dış konturun alanından iç boşlukların alanları çıkarılır, sonuç kalınlık ve yoğunlukla çarpılır. CAD yazılımları net alanı doğrudan verir; elle hesapta basit geometrilere ayırmak yeterlidir.
- 01Dış alan
400 × 300 mm dikdörtgen plaka: 0,4 × 0,3 = 0,1200 m².
- 02İç boşluk
Ortada Ø100 mm delik: π × 0,05² = 0,00785 m².
- 03Net alan
0,1200 − 0,00785 = 0,11215 m².
- 04Ağırlık
5 mm çelik için: 0,11215 × 5 × 7,85 ≈ 4,40 kg. Deliksiz kaba plaka 4,71 kg olurdu.
Net parça ağırlığı ile parçanın tükettiği malzeme aynı şey değildir. Parçalar arası boşluklar, levha kenar payı ve kullanılamayan artıklar nedeniyle bir parça için satın alınan malzeme, net ağırlığından belirgin şekilde fazla olabilir. Bu fark, lazer kesim fiyatının en önemli kalemlerinden biridir.
Gauge numarası ile milimetre arasındaki fark nedir?
Bazı yabancı çizim ve kataloglarda sac kalınlığı milimetre yerine gauge (ga) numarasıyla verilir. Gauge sistemi doğrusal değildir; numara büyüdükçe sac incelir ve aynı numara farklı malzemelerde farklı kalınlığa karşılık gelir. Örneğin yaygın tablolarda 16 gauge çelik sac yaklaşık 1,52 mm, 16 gauge alüminyum yaklaşık 1,29 mm, 16 gauge galvanizli sac ise yaklaşık 1,61 mm'dir.
Türkiye'de ve Avrupa standartlarında sac kalınlığı milimetreyle belirtilir ve tedarik de milimetre üzerinden yapılır. Gauge içeren bir çizimle çalışırken kalınlığı mm cinsinden yazılı olarak teyit etmek, yanlış malzeme siparişini ve buna bağlı ağırlık, büküm ve kesim hatalarını önler.
| Gauge (ga) | Çelik sac (mm) | Alüminyum sac (mm) |
|---|---|---|
| 10 | 3,42 | 2,59 |
| 12 | 2,66 | 2,05 |
| 14 | 1,90 | 1,63 |
| 16 | 1,52 | 1,29 |
| 18 | 1,21 | 1,02 |
| 20 | 0,91 | 0,81 |
Çelik için yaygın çelik sac gauge tablosu, alüminyum için AWG (American Wire Gauge) tablosu esas alınmıştır. Tablolar kaynaklara göre küçük farklar gösterebilir; siparişte daima mm değeri teyit edilmelidir.
Gerçek sac ağırlığı neden tablodan farklı çıkar?
- Kalınlık toleransı: Sıcak ve soğuk haddelenmiş saclar ilgili standartlarda tanımlanan kalınlık toleranslarıyla üretilir. Nominal 10 mm bir levha bu tolerans içinde biraz ince veya kalın gelebilir; ağırlık da aynı oranda değişir.
- Levha ölçü toleransı: Levhalar çoğunlukla nominal ölçünün biraz üzerinde kesilir. Büyük formatlı levhalarda bu fark birkaç kilograma ulaşabilir.
- Kaplama ve yüzey: Galvanizli sacda kaplama ağırlığı, folyolu paslanmaz ve alüminyumda koruyucu film ağırlığa küçük bir katkı yapar.
- Alaşım farkı: Aynı aile içinde alaşım değiştikçe yoğunluk değişir; örneğin 430 ferritik paslanmaz 304'ten biraz hafiftir.
- Tartım yöntemi: Fatura edilen ağırlık teorik mi, tartılmış mı; bunu bilmek malzeme mutabakatında önemlidir.
Sac ağırlığı neden önemlidir: taşıma, nakliye ve maliyet
Ağırlık yalnızca bir malzeme özelliği değil, üretim planlamasının bir girdisidir. 2.000 × 6.000 mm ölçüsünde 20 mm çelik levha 1.884 kg, 50 mm levha ise 4.710 kg gelir. Bu ağırlıkta bir levhanın vinçle güvenli taşınması, makine tablasına yüklenmesi ve sevkiyat aracına yerleştirilmesi ayrı bir planlama gerektirir. Kalın levha işleri hakkında daha fazlası için kalın sac lazer kesim sayfasına bakabilirsiniz.
Nakliyede ağırlık araç tipini ve palet düzenini belirler: 1.500 × 3.000 mm ölçüsünde 3 mm çelikten 20 levhalık bir istif yaklaşık 2.120 kg eder. Satın almada ise malzeme çoğunlukla kilogram üzerinden fiyatlanır; parça ağırlığını ve levha kullanım oranını bilmek, teklifleri karşılaştırırken neyin ödendiğini anlamayı kolaylaştırır.
Teklif isterken malzeme sınıfını, kalınlığı ve adedi belirttiğinizde mühendislerimiz levha ölçüsüne göre yerleşimi ve malzeme ihtiyacını hesaplar. Ağır levha işlerinde taşıma ve yükleme koşulları da teklif öncesinde ayrıca kontrol edilir.
Sık sorulan sorular
1 m² 1 mm çelik sac kaç kg gelir?
Çelik yoğunluğu 7,85 g/cm³ alındığında 1 m² ve 1 mm kalınlıktaki çelik sac 7,85 kg gelir. Kalınlık arttıkça ağırlık doğru orantılı artar; örneğin 3 mm için 23,55 kg/m², 10 mm için 78,5 kg/m²'dir.
1.500 × 3.000 mm 2 mm sac kaç kg?
Çelik için 1,5 × 3,0 × 2 × 7,85 = 70,65 kg, yani yaklaşık 70,7 kg'dır. Aynı ölçüde 2 mm paslanmaz yaklaşık 71,4 kg, 2 mm alüminyum ise 24,3 kg gelir.
Paslanmaz sac çelikten ağır mıdır?
Biraz ağırdır. 304 ve 316 kalite ostenitik paslanmaz çeliklerin yoğunluğu yaklaşık 7,9–8,0 g/cm³'tür; bu karbon çeliğinden yaklaşık %1–2 fazladır. Ferritik 430 kalite ise karbon çeliğine yakın ya da biraz daha hafiftir.
Alüminyum sac neden çok daha hafiftir?
Alüminyumun yoğunluğu yaklaşık 2,70 g/cm³'tür; bu çeliğin yaklaşık üçte biridir. Bu nedenle aynı ölçüdeki alüminyum levha çeliğin yaklaşık %34'ü kadar gelir. Ancak alüminyumun dayanımı da daha düşük olduğundan, aynı rijitlik için genellikle daha kalın sac seçilir.
Galvanizli sacın ağırlığı nasıl hesaplanır?
Pratikte çelik yoğunluğu (7,85 g/cm³) ile hesap yeterli yaklaşıklık verir, çünkü çinkonun yoğunluğu çeliğe yakındır ve nominal kalınlık genellikle kaplamayı da içerir. Kesin ağırlık gerekiyorsa kaplama sınıfı ve üretici verisi dikkate alınmalıdır.
2.000 × 6.000 mm 10 mm çelik levha kaç kg?
Levha alanı 12 m²'dir; 12 × 10 × 7,85 = 942 kg eder. Bu ağırlıkta bir levha vinç veya uygun kaldırma ekipmanıyla taşınmalı, makine tablasına yükleme koşulları önceden kontrol edilmelidir.
Levhanın gerçek kalınlığını ağırlığından bulabilir miyim?
Evet, ortalama kalınlık için kalınlık (mm) = ağırlık (kg) / (alan (m²) × yoğunluk) formülü kullanılabilir. Bu yöntem levhanın ortalama değerini verir; kenar ve orta bölge arasındaki farkı göstermez. Kritik işlerde kalınlık mikrometre ile birkaç noktadan ölçülmelidir.
Sac ağırlığı neden teklifte önemlidir?
Malzeme çoğunlukla kilogram üzerinden satın alındığı için ağırlık, maliyetin doğrudan bir girdisidir. Ayrıca taşıma ekipmanını, paketlemeyi ve nakliye aracını belirler. Ancak lazer kesim fiyatı yalnızca ağırlıkla açıklanamaz; kesim uzunluğu ve delme sayısı da belirleyicidir.
